Het is wat het is

Geschreven door: Eveline Meinster

Systemische loyaliteit en Egotoestanden

Mijn eerste innerlijke beweging als het spannend wordt, ken ik goed: het onderdrukken van mijn gevoel en “overleven” door veel te denken. Als kind wilde ik mijn ouders niet belasten met mijn angst en verdriet. En daarmee splitste ik een deel van mijzelf af. Ik verloor een gedeelte van mijn eigenheid in een poging om angst en pijn te vermijden.

‘Ja hoor, het is wat het is, je kan het toch niet veranderen’, hoor ik mijn ouders nog zeggen. En hierin ben ik ze gevolgd, loyaal en vol liefde voor hen. ‘Papa, mama, door jullie hierin te volgen toon ik jullie mijn diepe liefde’.

Systemisch gezien sluit ik, door deze loyaliteit, ook iets in mijzelf buiten. Wat betekent het voor mij, als iets “is”, en ik verder ga zonder stil te staan wat het met mij doet? Bij ons thuis werd er niet over gevoel gesproken. En daardoor deed ik hart mijn best om ook niet te voelen. Door dit te doen, ben ik loyaal aan mijn systeem van herkomst.

Vanwege het Coronavirus zijn er ingrijpende, landelijke maatregelen genomen. Dit zorgt voor beperkingen in mijn dagelijkse doen en laten en raakt me in mijn vrijheidsbeleving. Het menselijk contact wordt ingeperkt. Het bezoek aan mijn moeder en tante in hun zorginstelling kan, maar wel onder allerlei voorwaarden. De anderhalve meter afstand en ga zo maar door. Het “nieuwe normaal”. Ik kan de maatregelen niet veranderen, het is wat het is. Maar wat ik wel kan, is stilstaan, in plaats van alsmaar doorgaan.

Dit betekent bewustwording van mijn gedrag, gevoel en gedachten. Hierbij zijn, voor mij, vier vragen helpend:

  • Mijn reactie staat niet in verhouding tot de situatie, waarom reageer ik zo?
  • Waar ken ik dit van, uit mijn geschiedenis?   
  • Aan welk verlangen werd toen niet voldaan?
  • Hoe kan ik hier anders mee omgaan?

Deze vragen hebben mij (ter illustratie) ook geholpen in de volgende situatie:

Een paar weken geleden speelde er een “afwasmachinesituatie” tussen mij en mijn man. Ik weet nog dat ik een soort van “afging” omdat hij de avond ervoor was vergeten de afwasmachine aan te zetten. Stel je een behoorlijk gefrustreerde vrouw voor…… en hoe deze vrouw dan uitvalt tegen een nietsvermoedende man.

Wat speelde er bij mij in de onderstroom?

Stilstaan en bewustwording:
De afwasmachine was niet aangezet, maar dat kan ik nu doen. Er is eigenlijk geen “probleem”. Ik voel me echter zeer gefrustreerd en heb dat ook duidelijk laten merken.  Waarom deed ik dat en wat riep het bij mij op?

Als kind voelde ik mij vroeger niet gezien en gehoord, met als gevolg dat ik me ging  terugtrekken. Uit contact met anderen door, bijvoorbeeld, een masker op te zetten. Ik durfde niet meer uit te reiken, bang om afgewezen te worden. Door dit te doen ben ik zelf gaan afwijzen. Daarnaast ben ik mijn gevoelens van boosheid en verdriet gaan onderdrukken. Dat kan ik nog steeds goed.

Dus werd mijn man een ouder die weer geen rekening met mij hield. In deze situatie was ik me bewust van mijn gedrag, overdracht, en kon hierdoor, in het hier en nu, zorgen voor mijzelf en de relatie met mijn man.

In de transactionele analyse wordt dit de Volwassen egotoestand genoemd. Eric Berne, de grondlegger van de Transactionele Analyse, ontwikkelde het OVK-model, wat staat voor Ouder-Volwassene-Kind. In, vooral, het eerste jaar van mijn TA opleiding heb ik geleerd en ervaren hoe dit model mij helpt mijn gedrag te begrijpen en te veranderen (dank Matti en Alice van de TA Academie). Deze egotoestanden zijn voor mij hulpbronnen.


Mijn Ouder egotoestand.

Ik denk, voel en gedraag me zoals ik gekopieerd heb van mijn ouderfiguren. De frustratie, dat er iets niet was gegaan zoals ik wilde, zorgde ervoor dat ik mijn man eens even goed ging vertellen wat hij verkeerd had gedaan en hoe het wel had gemoeten.

Mijn Volwassen egotoestand.
Ik denk, voel en reageer in het hier en nu.
In de eerder genoemde situatie realiseerde ik me dat mijn gedrag niet in verhouding stond tot de context en kon daardoor de situatie relativeren.    

Mijn Kind egotoestand.
De boosheid en het verdriet dat er weer geen rekening met mij werd gehouden.
Dit zijn gevoelens die vragen om zorg en het verlangen om gezien te worden.

Deze egotoestand is ook een bron van vreugde. Mijn Kind kan ook dansen, zingen, tekenen, stoeien met mijn zoon enz.
Hierdoor stroomt er een andere, lichtere energie door mij heen. Creativiteit krijgt volop ruimte waardoor nieuwe inspirerende ideeën worden geboren. Voor mij betekent dit evenwicht, waardoor ik me meer in balans voel.

Een nieuwe beweging is dat mijn gevoelens van angst, verdriet en boosheid er mogen zijn.
Dit verandert “het is wat het is” in iets anders dan een dooddoener.
Het betekent een Volwassen acceptatie van ‘het is wat het is’.
Doe ik het anders dan mijn ouders? Ja, en het doet niets af van mijn liefde voor hen.


Het is wat het is

Het is onzin, zegt het verstand
Het is wat het is, zegt de liefde

Het is ongeluk, zegt de berekening
Het is alleen maar verdriet, zegt de angst
Het is uitzichtloos, zegt het inzicht
Het is wat het is, zegt de liefde

Het is belachelijk, zegt de trots
Het is lichtzinnigheid, zegt de voorzichtigheid
Het is onmogelijk, zegt de ervaring
Het is wat het is, zegt de liefde.

Erich Fried, vertaling van Remco Campert.

Vanwege mijn man ben ik een vrouw

Door Carola Castillo, Venezuela
Bron: Hellinger Instituut Nederland, magazine 2009

Een meisje is veilig bij haar moeder en een jongen moet zo lang mogelijk bij zijn vader zijn. 

Van haar moeder neemt het meisje de vrouwelijkheid en de intimiteit van vrouwen; daarmee verbindt ze zich van jongs af aan. Als ze volwassen wordt voelt ze zich aangetrokken tot haar man; ze wil het onbekende integreren en daarmee kan de relatie als een paar succesvol zijn. Met haar energie, binnen vrouwelijkheid gevormd, voelt ze zich aangetrokken tot het mannelijke; niet als vervangende maar als aanvullende energie.

Van de traditie van de Yanomami,  één van de inheemse volkeren van Venezuela, kunnen we iets leren: de moeder blijft bij haar dochters tot ze volwassen zijn. Ze leren koken, het huishouden doen en hun mannen verleiden als de tijd gekomen is om zich aan hen te geven. In verbinding met de volle kracht van alle mannen leren jongens van de oudsten de kunst van het jagen en hoe ze in de toekomst voor hun gezin moeten zorgen. Lang bij zijn vader blijvend leert de jongen zijn nauwkeurig omschreven rol als man. Hij ervaart deze energie totaal en hij wordt een man in de volle betekenis van het woord. 

Onbekend voor hem is de vrouwelijke energie, waartoe hij zich zeer aangetrokken voelt omdat hij wil aanvullen wat hij zelf niet heeft. Een man wordt man door verantwoordelijkheid te nemen voor zijn daden en door de aantrekkingskracht van de vrouwelijke energie die hij niet heeft

Een man is man vanwege een vrouw. Een vrouw is vrouw vanwege een man 

Een vrouw dient subtiel te zijn, vrouwelijk, affectief, niet controlerend. Maar als deze vrouw heel dicht bij haar vader is opgegroeid, of als ze haar moeder afwijst, heeft ze teveel mannelijke energie. Zodra ze zichzelf dan vóór haar man ziet, is de rivaliteit begonnen en ontstaat strijd om de leidende en controlerende rol in de relatie. 

De relatie wordt dan gekenmerkt door gebeurtenissen waarbij de vrouw de man als kind behandelt. De man is niet in staat beslissingen te nemen zonder de instemming van zijn vrouw en op één of andere manier is hij bang om de confrontatie aan te gaan.

Als de man is opgegroeid onder de bescherming van zijn moeder heeft hij geen kracht om verantwoordelijkheid te nemen en heeft hij een sterke en controlerende vrouw nodig. Zijn mannelijke kracht geeft hij op en laat alles aan zijn vrouw over alsof het zijn moeder is. Deze grote kinderen hebben enkele fysieke kenmerken. Het meest opvallend is dat ze er volwassen uit zien, met grijs haar op de slapen, terwijl een ander deel van hun gezicht, vooral de mond, lijkt op die van een kind.

Tegenwoordig hebben veel paarrelaties volstrekt omgekeerde rollen. De vrouw met een teveel aan mannelijke energie trekt een man aan die veel vrouwelijke energie in zich heeft. Dé bekoring in deze relaties ontstaat in de werkelijke verstrikking. De man vindt in zijn vrouwelijke partner de energie die hij zelf geheel of gedeeltelijk mist. Op gelijke wijze is de vrouw op zoek naar de vrouwelijke energie die haar ontbreekt en waarvan ze aanvoelt dat haar man die kan geven.

Mannen leren dan van vrouwen wat mannelijkheid is en vrouwen leren van mannen wat vrouwelijkheid is.

Onderzoek, uitgevoerd door de endocrinoloog Dr. Jakubowicz, laat zien dat het hoogste gehalte testosteron bij vrouwen voorkomt in Latijns Amerika. Veel vrouwen komen op het spreekuur met klachten als haaruitval, haargroei in gezicht of op de borst, stofwisselingsstoornissen, vruchtbaarheidsproblemen etc. Het is alsof ik een vrouw-man als patiënt heb,’ zegt Dr. Jakubowicz. Het is van belang om in de familie te onderzoeken waar deze symptomen vandaan komen. Er kunnen talloos vele dynamieken onder verborgen zijn.

Mannen moeten stoppen met onverantwoordelijk, gemakzuchtig en verleidelijk te zijn. Vrouwen moeten beginnen om hun mannen meer verantwoordelijkheid te laten nemen en zelf moeten ze stoppen met alles te controleren.

Het is belangrijk te beseffen dat deze dynamieken voortkomen uit het gemis aan ‘de man’ in de geschiedenis van onze voorouders. Slaven werden weggehaald uit hun familie en land, de Conquistadores deden het en ook de Indianen overkwam hetzelfde. Het is tijd dat vrouwen beginnen te voelen dat ze vrouw zijn vanwege hun man, te vertrouwen dat ze blijven, zonder de angst dat ze voor altijd zullen vertrekken. 

Wij vrouwen zijn strijders geweest, kinderen grootbrengend en zorgend voor onze families als mannen die er niet waren. Onder ogen ziende hoe het werkelijk was, geeft ons de mogelijkheid om het anders te doen.  

Ik eer mijn voorouders: Indianen, blanken en zwarten.
Ik eer hun vrouwen die vochten en alleen waren.
Ik eer de afwezigheid van mannen.

Tot slot eer ik mijn man omdat ik vrouw ben door hem.

Depressie

Uit: De verborgen boodschappen van psychische stoornissen, F. Ruppert

Tevergeefse zoektocht naar aansluiting

Symptomen die we bij een depressies tegenkomen zijn hopeloosheid, doelloosheid, verlies van zingeving, motivatieverlies, neerslachtigheid, bedrukte stemmingen, sterke schuld- en schaamtegevoelens, onderdrukte woede, lichamelijke klachten, slaapproblemen, eetproblemen, en zo meer.

De enige oorzaak daarvoor is naar mijn mening de vergeefse inspanning van de ziel om zich te binden. Elke keer als de ziel aansluiting en liefde zoekt en beide niet kan vinden, is dat voor haar zeer pijnlijk. Zij trekt zich daarom na een tijd terug en geeft haar pogingen om zich te binden op om de pijn niet meer te voelen. Zij wordt passief. Ze wordt angstig. Ze wordt hulpeloos. Alles lijkt zinloos. Uiterlijk is dat in het gedrag van een mens zichtbaar als neerslachtigheid en hopeloosheid.

Deze situatie geldt bijvoorbeeld voor kleine kinderen die op zoek zijn naar hechting met de ziel van hun moeder of vader. Bert Hellinger heeft hiervoor het begrip unterbrochene hinbewegung (onderbroken beweging in de richting van een geliefd persoon) geïntroduceerd om zichtbaar te maken dat de ontwikkeling van de ziel van de mens stil is blijven staan bij de poging zich met name naar de moeder toe uit te strekken.

In een zeer vroeg stadium van de ontwikkeling van de identiteit slaagt het kind er niet in zich te hechten aan de ziel van zijn moeder. Het blijft geïsoleerd en de basisgevoelens van dit deel van de identiteit zijn gelatenheid en apathie. De zich daaruit ontwikkelende persoonlijkheid kent geen hoop zich uit deze zielsmatige isolatie te kunnen bevrijden.

 

Heen en weer schakelen na verlies

Een andere bron voor neerslachtigheid, hopeloosheid en oneindig verdriet zijn verliezen die een mens lijdt.

Terwijl bij de unterbrochene Hinbewegung de pijn en het verdriet voortkomen uit het niet kunnen laten ontstaan van een hechtingsrelatie, komt in het geval van een verliestrauma de zielenpijn voort uit het verloren gaan van een bestaande liefdesbinding.

Door het verlies van een persoon heeft de ziel van de betrokkene een verlangen naar iets niet meer levends.

Ze ondervindt daardoor een extreme lichamelijke pijn, en de terugtrekking van de ziel is niets anders dan een poging om deze pijn te ontvluchten.

De liefde voor dat wat verloren ging, leidt er steeds weer toe de terugtrekkende beweging te stoppen en op zielsniveau weer toenadering te zoeken tot de geliefde persoon. Daardoor is er opnieuw pijn en de betrokkene wordt overmand door verdriet.

Dit heen en weer slingeren tussen het zich terugtrekken van het verlorene en de hernieuwde toenadering tot het niet-opgegevene geldt zowel voor kinderen als voor ouders. Het kind dat zijn moeder verliest omdat hij bijvoorbeeld in een tehuis wordt opgenomen, wordt depressief. Een moeder die een kind verliest wordt depressief. Een man die een vrouw verliest die hij zeer lief heeft wordt depressief. Een oudere mens van wie de levenspartner eerder dan hij zelf sterft, Kan met de zielenpijnen die het verlies met zich meebrengt, niet in het reine komen en wordt neerslachtig.

Op deze manier ontstaat door het verlies van een binding een getraumatiseerde deelpersoonlijkheid, die blijft steken op het identiteitsniveau waarop men het verliestrauma heeft geleden. Er is weliswaar contact met vroegere identiteitsfasen, maar er vindt geen aansluiting plaats bij nieuwe identiteitsfasen die zich aandienen.

 

Overgenomen depressies

Ook in samenhang met depressies is er het fenomeen van de ‘overgenomen gevoelens’. Dat betekent dat kinderen de niet-doorleefde rouw van hun ouders of zelfs grootouders als gevoel in hun eigen ziel opnemen en dat zij, in plaats van hun (groot)ouders, depressief worden. Zij nemen een getraumatiseerde deelpersoonlijkheid van hun voorouders in zich op die van hun verdere identiteitsontwikkeling is afgesplitst. Door eigen verliestrauma’s kan deze deelpersoonlijkheid worden gereactiveerd.